Tiêu chảy mùa hè – bệnh không thể coi thường

Mùa nắng nóng, thức ỗn dễ bị hư hỏng lồ môi trưòng thuận lợi cho nhiều loại vi khuẩn phát triển gây bệnh đưòng ruột, thường gặp nhiều nhất là tiêu chảy cẩp ỏ trẻ em. Dây là căn bệnh gây tử vong hồng đẩu cho trẻ em nhất lồ trẻ dưới 5 tuổi.

ệnh tiêu chảy có tốc độ lây lan rất nhanh chóng. Nó có thể gây nên những vụ đại dịch với tỷ lệ mắc bệnh cao và tử vong ở mọi lứa tuổi nếu không có những biện pháp dập dịch kịp thời. Đường lây truyền “kinh điển” nhất là đường tiêu hóa. Do ăn phải thức ăn, nước uống bị nhiễm virus vi khuẩn.

Nguyên nhân gây bệnh

Theo bác sĩ Trương Ngọc Dương, Khoa Nhi viện quân y 103, nguyên nhân gây tiêu chảy ở trẻ nhỏ do ăn uống không sạch sẽ, do thay đổi khẩu phần ăn, ăn phải thức ăn nhiễm khuẩn, thức ăn lạ khiến trẻ không tiêu hóa được. Những trẻ không được bú sữa mẹ, trẻ bị suy dinh dưỡng, trẻ đang ở trong tình trạng suy giảm miễn dịch tạm thời (sau khi bị sởi, bị AIDS…) cũng có nguy cơ mắc tiêu chảy cao.

Theo BS Nguyễn Văn Lộc, Phó GĐ viện Nhi T.Ư, tập quán ăn uống, chăm sóc của người lớn cũng là nguyên nhân gây nên tình trạng tiêu chảy cấp ở trẻ em. Nhất là cho trẻ bú chai không được rửa sạch hoặc trẻ uống vẫn còn một chút sữa trong bình sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn gây bệnh tiêu chảy phát triển.

Cho bé ăn dặm sớm khi chưa qua 4 tháng tuổi khiến không tiêu hóa được dẫn đến bị tiêu chảy. Nhiều trường hợp trẻ còn bị tiêu chảy do dùng kháng sinh không hợp lý.

Biểu hiện của bệnh

BS Lộc cho biết, biểu hiện đầu tiên là người bệnh đau bụng đi ngoài liên tục, phân nhiều nước, mất nước, có thể bị sốt nhẹ, li bì hoặc hôn mê. Bệnh sẽ diễn biến nặng hơn với các biểu hiện cơ thể suy kiệt, mắt trũng, nôn mửa Có trường hợp bị mất nước và chất điện giải, không cấp cứu kịp thời có thể dẫn đến tử vong.

Làm gì khi trẻ bị tiêu chảy.

Để phòng bệnh cho trẻ, phải thực hiện ăn chín, uống sôi, vệ sinh tay trước khi ăn. Không cho trẻ ăn quà vặt, hàng rong, không ăn rau sống, thức ăn ôi thiu, không uống nước

lã. Sử dụng lồng bàn đậy đồ ăn và diệt ruồi nhặng.

Nguyên nhân tử vong ở trẻ tiêu chảy cấp chủ yếu do mất nước và điện giải. Bé càng đi ngoài nhiều thì lượng nước sinh lý trong cơ thể mất đi càng nhiều, vì thế, cần phải bù ngay lượng nước đã mất bằng cách cho trẻ uống nước oresol. Lưu ý, phải pha oresol theo đúng qui định, uống đúng liều lượng hướng dẫn, tránh tình trạng gây rối loạn nước và điện giải khiến bệnh càng nặng hơn. Không nên tự cho trẻ uống thuốc cầm đi ngoài ngay, điều này rất nguy hiểm vì nó làm cho bệnh càng thêm kéo dài, thậm chí nặng hơn do các virus, vi khuẩn được thải hồi chậm.

Không tự ý cho trẻ dùng thuốc vì nguyên nhân tiêu chảy chủ yếu do virus, hoặc do hóa chất nhiễm khuẩn, bệnh thường khỏi sau vài ngày điều trị, chủ yếu bù nước và điện giải mà không cần phải sử dụng thuốc. Một số trường hợp phải sử dụng kháng sinh nhưng phải có chỉ định và theo dõi chặt chẽ của thầy thuốc chuyên khoa.

BS Dương nhắc nhở: Các bà mẹ thường quan niệm, trẻ bị tiêu chảy phải kiêng ăn thịt, cá, chất tanh, đường, sữa thậm chí chỉ cho trẻ ăn cháo muối trắng là một quan niệm sai lầm. Vì như vậy, trẻ bị mất nước lại không đủ chất dinh dưỡng khiến cơ thể càng kiệt quệ hơn, không đủ sức chống lại bệnh tật. Tốt nhất là cho trẻ ăn uống bình thường, ăn những thức ăn dễ tiêu, chia làm nhiều bữa nhỏ và vệ sinh thân thể sạch sẽ.

Phòng bệnh giun sán

bỗ Nguyễn Văn Lộc – Phó Giám đốc bệnh viện Nhi T.ư cho biết, ỏ Việt Nam, tỷ lộ nhiễm giun ỗ trẻ em rất cao, đặc biệt là ỏ trẻ em nông thôn, ước tính, có tói 80% trẻ em nông thôn có khả năng nhiễm các loại giun đũa, giun móc, giun nước, giun kim. Nhiễm giun sán gậy ảnh hưỏng rất nhiều đến sức khỏe của trẻ em, vậy làm thế nào để phòng ngừa bệnh giun sán?

Học sinh – đôi tượng có nguy cơ cao

Theo BS Lộc, học sinh, đặc biệt là lứa tuổi mẫu giáo, tiểu học là đối tượng có nguy cơ cao nhất mắc các bệnh giun sán. Ở lứa tuổi này, các em rất hiếu động, tò mò, chúng có thể nô đùa, chạy nhảy trên nền đất cát mà không mang giày dép, hay cho đồ chơi hay bất cứ thứ gì nhặt được vào miệng. Đây là nguyên nhân khiến ấu trùng giun móc xâm nhập vào cơ thể người qua da hoặc nhiễm qua đường miệng khi đưa thức ăn vào cơ thể.

Môi trường học đường không bảo đảm vệ sinh là điều kiện lý tưởng dễ phát tán và lan truyền mầm bệnh giun sán từ học sinh này sang học sinh khác. Đặc biệt, các em chưa ý thức được vấn đề vệ sinh tay sạch sẽ sau khi chơi đùa, trước khi ăn nên càng dễ nhiễm bệnh từ bạn cùng lớp.

Đường lây truyền

Đường lây truyền của giun chủ yếu qua ãn uống. Nếu sau khi đi vệ sinh người bị giun không rửa tay, rồi lại tiếp xúc với các vật dùng chung, chế biến thức ăn sẽ khiến nguồn bệnh lây vào thức ăn, người khác ăn phải sẽ nhiễm bệnh. Giun đũa, giun kim thường theo phân của người bệnh ra ngoài, phân của người bệnh (đặc biệt với những nhà vệ sinh không hợp lý) sẽ là nguồn lây bệnh cho nhiều người xung quanh, vì bệnh có thể lây truyền qua vật trung gian truyền bệnh như gián, chuột. Còn giun móc có thể lây qua đường tiêu hóa hoặc qua da. Trứng giun theo phân người ra ngoài rồi nở thành ấu trùng, sau đó chui qua chân người đi đất để vào cơ thể gây bệnh.

Tác hại của việc mắc bệnh giun sán rất lớn. Trẻ em bị mắc bệnh giun đũa mà không được tẩy giun, trẻ thường gầy còm, chậm lớn, suy dinh dưỡng, thiếu máu, hay đau bụng, học kém. Đặc biệt, nhiễm giun đũa có thể gây ra các biến chứng ngoại khoa như giun chui ống mật, tắc ruột. Nhiều giun .móc, giun tóc gây chậm lớn, thiếu máu, trí tuệ kém phát triển. Giun móc gây thiếu máu vì mỗi ngày, chúng có thể tiêu thụ 50ml máu trong ruột.

Phòng ngừa như thê nào?

Rửa tay sạch. Đây là một trong những biện pháp đơn giản mà hữu hiệu để phòng bệnh giun sán. Cha mẹ, thầy cô cần phải giáo dục trẻ thường xuyên rửa tay bằng xà phòng sát trùng đặc biệt là sau khi đại tiện, trước khi ăn làm giảm tỷ lệ giun sán, tiêu chảy. Người lớn khi chế biến đồ ăn cũng phải đảm bảo đôi tay sạch sẽ để hạn chế nguy cơ trứng giun rơi vào thức ăn.

Thường xuyên rửa tay hàng ngày bằng xà phòng là biện pháp tốt nhất để phòng giun sán. Để bảo vệ đối tượng học sinh khỏi căn bệnh này các trường học cần trang bị các vòi nước sạch để các em có thể rửa tay thường xuyên.

Giữ gìn vệ sinh cá nhân, cắt móng tay sạch sẽ, vệ sinh môi trường, không để phân làm ô nhiễm nguồn nước, nhốt súc vật xa khỏi nơi sinh hoạt của gia đình.

Giáo dục cho trẻ thường xuyên đi giày dép kể cả đi học và ở nhà, không nên đi chân đất, nghịch cát, mặc quần thủng đít để hạn chế nguy cơ nhiễm bệnh giun móc

Phương pháp này không những giúp phòng ngừa bệnh giun sán mà còn bảo vệ đường tiêu hóa của bạn. Cần lưu ý không sử dụng nguồn nước bị ô nhiễm, không an toàn để chế biến thức ăn, rửa ráy chân tay. Nước rất dễ bị- ô nhiễm trong quá trình vận chuyển hoặc do đồ chứa, chum, vại không có nắp đậy, vì vậy, cần thường xuyên vệ sinh sạch sẽ nguồn nước, nơi chứa nước để phòng ngừa được bệnh giun sán.

Thực hiện ăn chín, uống sôi, tuyệt đối không được uống nước lã. Không ăn thức ăn ôi thiu, không ăn đồ tái. Che đậy thức ăn, không để chuột, gián bò vào. Trước khi ăn, nên nấu nóng lại, kể cả đồ ăn để trong tủ lạnh.

Đi vệ sinh an toàn: Trẻ em nông thôn có tỷ lệ nhiễm giun sán cao một phần là do nhà vệ sinh không đạt yêu cầu. Do vậy, cần tăng cường cải thiện các công trình vệ sinh trong nhà trường, đảm bảo không để nhà vệ sinh là nguồn lây các bệnh giun sán.

Để phòng bệnh tiêu chảy mùa hè

Khi mùa hè đến, một trong những bệnh thường gặp là bệnh tiêu chảy. Để giúp độc giả hiểu biết rõ hơn và có những biện pháp phòng trị bệnh, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với PGS. TS. Nguyễn Đức Hiền, Viện trưởng Viện Y học Lâm sàng các Bệnh nhiệt đới.

Xin Viện trưởng cho biết những nguyên nhân chính dẫn tới bệnh tiêu chảy?

Bệnh do virus tiêu chảy gây ra, nguyên nhân chủ yếu là do ăn ‘phải thức ăn ôi thiu, nhiễm khuẩn. Bệnh xuất hiện trong cả năm nhưng nhiều nhất vào mùa hè vì vào mùa này việc bảo quản thức ăn khó. Thức ăn nhất là ở những nơi như quán ăn, cỗ bàn rất dễ bị ôi thiu, khả năng nhiễm khuẩn lớn.

Khi mắc bệnh tiêu chảy sẽ có những biểu hiện gì và hậu quả của bệnh như thê’ nào.

Bệnh tiêu chảy nặng hay nhẹ tùy thuộc vào số lượng vi khuẩn thâm nhập trong cơ thể nhiều hay ít. Biểu hiện đầu tiên là người bệnh đi ngoài liên tục, mất nước, có thể bị sốt nhẹ, nhưng chưa tới mức báo động. Bệnh sẽ diễn biến nặng hơn với các biểu hiện cơ thể suy kiệt, mắt trũng, nôn mửa v.v… Nếu bệnh nặng có thể dẫn tới suy tim, tử vong.

Viện trưởng có thể cho biết những biện pháp phòng và chữa trị bệnh tiêu chảy?

Vì virus gây tiêu chảy vào cơ thể theo đường ăn, uống nên biện pháp phòng bệnh vẫn là thực hiện ăn chín, uống sôi, vệ sinh tay trước khi ăn. Khi bệnh nhân mắc bệnh tiêu chảy, lượng nước trong cơ thể mất đi rất nhiều, vì vậy biện pháp đầu tiên là phải bù nước, điện giải oresol và sau đó đưa bệnh nhân tới các cơ quan y tế chữa trị.

Có người chữa bệnh nàý bằng cách uống những thứ chát như lá ổi, chè đặc, búp sen cách này có đúng không?

Đó là cách làm hoàn toàn sai lầm. Những thứ đó có tác dụng làm săn niêm mạc khiến cho người bệnh hạn chế đi ngoài. Nhưng như vậy đã làm chậm quá trình đào thải vi khuẩn ra khỏi cơ thể khiến bệnh càng kéo dài hơn.

Phòng bệnh tiêu chảy mùa đông

Tỗ Nguyễn Tiến Dũng – Phó trưỏng khoa Nhi ỒV bạch Mai cho biết, tuy mói ỏ thòi điểm giao mùa thu – đông, song tại khoa Nhi từ đầu tháng 10 đến nay, số bệnh nhi bị tiêu chảy mùa đông luôn chiếm khoảng 1/5 trong tổng số các bệnh, bỗ Dũng cũng nhận định, miền bắc có nguy cơ bùng phát dịch tiêu chảy mùa đông.

Dễ lây chéo

TS Dũng cho biết, tiêu chảy mùa đông thường do rotavirus gây ra và thường chỉ kéo dài trong 3-7 ngày. Trẻ bị bệnh thường có các biểu hiện sốt nhẹ, quấy khóc, hơi mệt, nôn, tiêu chảy Trẻ đi ngoài nhiều lần, phân lỏng, màu vàng chanh hoặc trắng lẫn dịch nhày, có khi như màu hoa cà, hoa cải.

Bệnh dễ phát sinh thành dịch do nguy cơ lây chéo cao. Tinh trạng lây chéo không chỉ xảy ra ở bệnh viện mà còn xảy ra ở gia đinh. Thậm chí, có gia đình cả nhà đều bị bệnh tiêu chảy do khâu vệ sinh, phòng chống kém. Đây chính là nguyên nhân khiến bệnh tiêu chảy mùa đông bùng phát thành dịch rất nhanh.

Mặc dù đây là bệnh thông thường, nhưng đáng lo ngại là tình trạng phụ huynh điều trị sai, coi thường hoặc hiểu nhầm tiêu chảy mùa đông sang bệnh khác đang rất phổ biến. Ngay tại Hà Nội, hiện vẫn có nhiều cháu bé được đưa tới bệnh viện quá muộn. Khi nhập viện đều có triệu chúng nôn, sốt cao trên 38″C và mất nước trầm trọng. Nguyên nhân do bệnh xảy ra chủ yếu ở trẻ dưới 5 tuổi các triệu chứng tiêu chảy không xuất hiện đồng thời và mất đi sớm, nên phụ huynh thường hiểu nhầm là trẻ sốt, quấy do mọc răng, hay bị cảm về đêm.

Cẩn trọng khi bù dịch

TS Dũng khẳng định, trẻ bị tiêu chảy mùa đông bị mất nước, mất điện giải trầm trọng có thể dẫn tới tử vong nếu không được bù nước, bù điện giải kịp thời. Tuy nhiên, nhiều gia đình bù nước, điện giải cho trẻ không hợp lý. Điển hình là các trường hợp chỉ cho trẻ uống nước lọc nên không hiệu quả; cho trẻ uống cháo gạo quá mặn, uống nước hoa quả pha đường, thậm chí cho trẻ uống cocacola, soda và các loại nước có ga, cấm dùng cho trẻ tiêu chảy sẽ làm cho trẻ càng tiêu chảy nặng hon.

Điều quan trọng nhất khi trẻ bị tiêu chảy mùa đông là phải bù điện giải cho trẻ, tốt nhất là bằng nước oresol. Thị trường hiện có nhiều loại oresol dành cho trẻ với hương vị rất dễ uống. Oresol pha vào nước không đúng quy định sẽ càng gây rối loạn nước và điện giải, tình trạng tiêu chảy càng nặng hơn, trẻ có thể tử vong. Cha mẹ cần tuân thủ hướng dẫn pha oresol, pha cả gói, thể tích nước phải đong thật chính xác đến từng ml theo quy định ghi ở ngoài gói và cho trẻ uống đúng cách, uống từng ít một, uống liên tục và rải rác trong ngày. Nếu có điều kiện dùng thêm các loại thuốc giúp ruột nhanh hồi phục như men vi sinh theo chỉ định của bác sĩ.

Tuyệt đối không dùng kháng sinh

Khi trẻ bị tiêu chảy, vẫn phải cho trẻ ăn uống bình thường, không kiêng khem. Nhiều bà mẹ quan niệm sai lầm rằng, trẻ bị tiêu chảy thì phải hạn chế thậm chí nhịn ãn, kiêng thịt, cá, chất tanh, đường, sữa làm trẻ không đủ sức chống đỡ lại bệnh tật nên tiêu chảy càng kéo dài, nguy cơ bị suy dinh dưỡng rất cao. Do vậy, cần đảm bảo cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho trẻ, cho bú bình thường, ăn các thức ăn dễ tiêu hóa và ăn nhiều bữa nhỏ.

Khi bé bị tiêu chảy do virus, cha mẹ tuyệt đối không được cho con uống thuốc kháng sinh nếu không sẽ có nguy cơ rối loạn vi khuẩn đường tiêu hóa, làm cho bệnh càng trở nên nặng hơn, hoặc gây tình trạng tiêu chảy kéo dài, chưa kể các tác dụng phụ do thuốc gây rà.

Hay như nhiều gia đình vẫn cho trẻ ăn các lá và quả chát có nhiều chất tanin như là nhọ nồi, lá ổi xanh, quả ổi xanh, quả hồng xiêm xanh ngay lập tức sẽ có tác dụng cầm tiêu chảy. Vì chất tanin có tác dụng làm săn màng ruột, có tác dụng ngay tức khắc, nhưng cách điều trị này có thể gây hại cho cơ thể. Vì thực chất, bệnh chỉ đỡ giả tạo, còn các tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn, nấm, hóa chất thải hồi rất chậm do màng ruột bị săn, làm cho bệnh càng thêm kéo dài, thậm chí nặng hơn.

Phòng bệnh ỉa chảy cho trẻ trong mùa lạnh quan trọng nhất là đảm bảo vệ sinh và dinh dưỡng trong khẩu phần ăn để trẻ đủ sức chống đỡ bệnh, cơ thể chóng phục hồi, không bị suy sụp vì thiếu dinh dưỡng sau tiêu chảy.

Share this post