Bệnh phổi và bệnh lao

CHẨN ĐOÁN SỚM UNG THƯ PHỔl

GS.TS. Ngô Quý Châu – Trưởng khoa Hô hấp, BV Bạch Mai cho biết, kỹ thuật sinh thiết phổi dưới sự hướng dẫn chụp cắt lớp vi tính giúp chẩn đoán chính xác những tổn thương trong phổi, đặc biệt là những tổn thương nhỏ, sâu mà phương pháp sinh thiết thông thường qua soi phế quản ống mềm không tới được. Phương pháp này có giá trị chẩn đoán sớm đối với bệnh nhân ung thư phổi, u lao (giả u), nấm phổi ngay khi tổn thương mới còn là đám mờ nhỏ trong phổi. BV Bạch Mai là cơ sở đầu tiên trong cả nước ứng dụng thành công kỹ thuật này. Chi phí cho một lần sinh thiết là khoảng 1,7 triệu đồng.

VIÊM PHỔI – CĂN BỆNH GIẾT CHẾT TRẺ EM NHIỀU NHẤT

UNICEF/WHO vừa công bố, bệnh viêm phổi đã cướp đi sinh mạng của khoảng 2 triệu trẻ em dưới 5 tuổi mỗi năm, nhiều hơn bất kỳ căn bệnh nào khác. Trong số 20 nước có tỉ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi cao nhất thì hơn một nửa số đó bị ảnh hưởng bởi AIDS/ hoặc xung đột vũ trang và tất cả các nước này đều có tỉ lệ đói nghèo cao.

 

Tuy nhiên, nghiên cứu này cũng cho thấy có bảy quốc gia được đánh giá là đạt mục tiêu của năm 2015, đó là Bangladesh; Brazil; Ai-cập; Indonesia; Mexico; Nepal và Philippiness.

BỆNH LAO

Hàng năm có gần 160.000 bệnh nhân lao mới ở Việt Nam. Trong số đó có tới 70.000 người bệnh ho khạc ra vi khuẩn, đó chính là nguồn lây chủ yếu trong cộng đồng. Bác sĩ Tiến sĩ Phạm Quan Tuệ, Phòng Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Trung ương cho biết: Mặc dù lao có thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng nếu không được phát hiện điều trị kịp thời, có thể gây nên lao kháng thuốc khiến việc điều trị càng trở nên phức tạp, khó khăn và gây tử vong.

BỆNH LAO CÓ DI TRUYỀN HAY KHÔNG?

Lao không phải là bệnh di truyền mà là bệnh nhiễm trùng do vi trùng lao gây nên. Con đường lây nhiễm chủ yếu là qua bụi trong không khí, qua hô hấp, do những giọt nước bọt, đờm, nhớt li ti bắn ra khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, cười. Khi xâm nhập vào cơ thể, vi trùng lao theo đường máu và bạch huyết đến cư trú, phát triển, làm tổn thương đầu tiên là phổi, rồi các cơ quan khác như: Tim, thận, xương, khớp, thanh quản, não, màng bụng, ruột, da và mắt.

 

BỆNH LAO THƯỜNG ĐƯỢC CHIA THÀNH HAI GIAI ĐOẠN

Giai đoạn 1: Lao sơ nhiễm. Vi khuẩn xâm nhập lần đầu tiên, chủ yếu ở trẻ nhỏ dưới 3 tuổi. Với trẻ em, thanh thiếu niên và người bị suy giảm miễn dịch, nhiễm khuẩn ban đầu thường gây hậu quả nghiêm trọng, tiến triển ngay thành bệnh lao phổi gây lao kê, lao màng não.

Giai đoạn 2: Lao ở phổi và các cơ quan khác, chủ yếu gặp ở người lớn.

Bị NHIỄM VI TRÙNG LAO, KHI NÀO SẼ MẮC BỆNH?

Có tới 90-95% những người bị nhiễm vi trùng lao nhưng cả đời không bị mắc bệnh lao do cơ thể có khả năng chiến đấu chống lại vi khuẩn, ngăn không cho chúng sinh sản. Chỉ khoảng 5-10% những người nhiễm vi trùng lao, khi sức đề kháng của cơ thể yếu đi, hệ miễn dịch kém, vi khuẩn lao hoạt động thì sẽ mắc bệnh. Đó là những người bị nhiễm HIV, suy dinh dưỡng, phụ nữ ở thời kỳ thai sản, trẻ em thiếu dinh dưỡng, tiếp xúc với bệnh nhân lao qua ôm ấp nói chuyện, trẻ chưa được tiêm phòng, người già, những người quá gầy, những người lao động vất vả nhưng ăn uống, điều kiện sống thiếu thốn, ẩm thấp, chật hẹp, người tiêm chích ma tuý… Tốt nhất nếu bị nhiễm vi trùng lao thì nên uống thuốc ngừa để khỏi mắc bệnh sau này. Những người bị nhiễm HIV, tiêm chích ma tuý, bị tiểu đường, người có thời gian tiếp xúc lâu dài với người bị lao, chưa nhiễm vi trùng lao vẫn phải uống thuốc phòng.

TRIỆU CHỨNG KHI MẮC BỆNH LAO

Triệu chứng toàn thân: Dù vi trùng lao chỉ khu trú ở một bộ phận nào đó, nhưng độc tố có thể gây nên các triệu chứng toàn thân như: sốt (thường là sốt nhẹ về chiều hoặc đêm), mệt mỏi, kém ăn, gầy, sút cân, da xanh, thiếu máu, buồn nôn…

Triệu chứng tại chỗ: Tuỳ theo vị trí hay cơ quan khác nhau: Nếu bị lao phổi sẽ có hiện tượng ho khạc kéo dài trên 2 tuần, tức ngực, khó thở, ho ra máu. Bị lao hạch sẽ thường thấy hạch to dính với nhau thành từng khối chắc, nổi rõ trên da (95% gặp lao hạch cổ), ấn không đau. Bị lao xương khớp sẽ gây đau tại chỗ bị bệnh, hạn chế vận động, nếu bệnh diễn biến lâu ngày không điều trị có thể gây rò mủ tại chỗ. Bị lao cột sống có thể gây gù, vẹo cột sống, liệt vận động. Bị lao màng não có các dấu hiệu thần kinh như: Đau đầu, nôn, táo bón, nặng có thể hôn mê, co giật…

NGƯỜI BỊ LAO PHẢI LÀM GÌ?

Phải tuân thủ đúng theo các nguyên tắc điều trị, uống thuốc đúng chỉ định của bác sĩ: Phải sử dụng liệu pháp điều trị bằng hoá trị liệu ngắn ngày có giám sát và theo dõi trực tiếp DOTS, ăn uống đầy đủ, không uống rượu, bia, không hút thuốc lá, thuốc lào, nên nghỉ làm việc, học tập trong quá trình điều trị. Điều quan trọng nhất là phải có ý thức phòng tránh lây nhiễm lao cho những người sống xung quanh.

THUỐC VÓI NGƯỜI BỊ LAO

Đây là yếu tố quyết định giúp chữa khỏi bệnh lao. Cần dùng phối hợp các thuốc chống lao, liều thuốc trong ngày dùng 1 lần, trước bữa ăn 1 giờ, dùng đủ liều, đều hàng ngày và đủ thời gian 8 tháng. Quan trọng nhất là uống thuốc đều, nếu không sẽ khiến vi khuẩn lao kháng thuốc, dẫn đến việc điều trị rất tốn kém mà không hiệu quả, thậm chí không thể điều trị được. Để nhớ liều thuốc uống trong khoảng thời gian dài như vậy cũng không đơn giản. Người bệnh nên được sự theo dõi sát sao của bạn bè, người thân và nhân viên y tế để nhắc nhở việc dùng thuốc. Cố gắng chọn thời điểm dễ nhớ như trước bữa sáng, sau khi đánh răng, hoặc một công việc cố định nào đó trong ngày. Đối với những người bắt đầu được điều trị dự phòng cần biết về các tác dụng phụ có thể gặp như viêm gan, phát ban nặng, sốt… Khi đó, cần gặp bác sĩ để điều chỉnh phương pháp.

TRONG GIA ĐÌNH CÓ NGƯÒI BỊ BỆNH LAO, CẦN LÀM GÌ ĐỂ PHÒNG BỆNH CHO NGƯÒI KHÁC?

– Người bị bệnh phải sống cách ly, riêng biệt ở phòng thông thoáng. Các đồ dùng cá nhân, bát đũa, cốc chén không nên dùng chung, phải luôn được thay giặt, rửa sạch sẽ và phơi nắng. Nếu vì điều kiện khó khăn phải ở cùng phòng, nằm cùng giường thì nên nằm tráo đầu đuôi hoặc mỗi người nằm quay đầu về một hướng, không để hơi thở của người bị lao phả thẳng vào mặt mình. Nhà ở cần thoáng đãng, không ẩm ướt, nhiều ánh sáng, cao ráo, sạch sẽ, vệ sinh. Nếu có điều kiện, nên ăn uống đủ chất, giàu chất đạm:

tôm, cua, cá, ốc, thịt, đậu, đỗ….

  • Người bệnh phải che miệng bằng giấy mỗi khi ho, hắt hơi, cười. Vứt khãn ấy vào một túi nilông, vứt thùng rác. Đờm phải được khạc nhổ vào các dụng cụ chứa vôi bột, không được nhổ bừa bãi.
  • Sau 2-3 tuần điều trị thuốc chống lao khả năng làm lây bệnh ở người lao sẽ giảm đi. Trước thời điểm này bệnh nhân cần tránh sự tiếp xúc không cần thiết với người không mắc bệnh, đặc biệt những người gầy yếu, thiếu ăn, suy nhược dinh dưỡng, những người có sẵn bệnh lao. Không được để người bị lao bế ẵm hoặc trông nom trẻ nhỏ.
  • Nhất thiết phải tiêm vacxin bệnh lao cho trẻ em sơ sinh hoặc trẻ dưới 1 tuổi. Tiêm một lần ở bắp tay trái, nốt tiêm để lại một sẹo tự nhiên, một số trẻ em đã được tiêm phòng nhưng nếu tiếp xúc gần gũi với người bệnh trong thời gian chưa được phát hiện điều trị thì vẫn có thể bị mắc bệnh.
  • Người chăm sóc vào vào thăm bệnh phải có các thiết bị bảo vệ đường hô hấp đúng chuẩn như khẩu trang, rửa tay chân sau mỗi lần vào thăm, tiếp xúc với người bệnh, bạn chỉ có phản ứng dương tính khi thử lao tố (mantoux), nhưng 2-3 tháng bạn phải đi thử lại một lần nữa và nên uống thuốc phòng lao.

“BỆNH LAO KHÁNG THUỐC CỰC MẠNH” ĐÃ XUẤT HIỆN

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã lên tiếng cảnh báo toàn cầu về “bệnh lao kháng thuốc cực mạnh” gọi tắt là XDR-TB. Điều đáng ngại là bệnh lao này có thể lây truyền dễ dàng ở những nơi có không gian hẹp như máy bay, cầư thang máy hay những căn phòng đóng kín.

Thông tin từ WHO cung cấp, XDR-TB mang một chủng lao cực kỳ nguy hiểm, nó kháng ít nhất ba trong sáu loại thuốc dùng cho tuyến trị liệu thứ hai – tuyến điều trị cuối cùng chống vi trùng lao.

Được biết, sự xuất hiện của chủng lao này đã cướp đi sinh mạng của nhiều người ở Mỹ, Đông Âu và Châu Phi, 2% trong số 9 triệu ca nhiễm lao trên toàn thế giới có thể là XDR-TB (tức 180.000 người). Tại Mỹ, nước có điều kiện y tế hiện đại nhất, đã có tới 1/3 số người được chẩn đoán nhiễm chủng lao này thiệt mạng. Tại Nam Phi, trong số 53 người bị chẩn đoán mắc XDR-TB gần đây, 52 người đã chết sau 25 ngày phát hiện bệnh. Hiện nay, nhiều ca mới đã được xác nhận tại Nga và Latvia.

 

Share this post